Earth and Planetary Science Letters dergisinde yayımlanan çalışma, bu olayın şimdiye kadar kaydedilen en güçlü güneş parçacık fırtınası olduğunu doğrulayarak, uzun süredir bu unvanı elinde tutan MS 775 yılındaki fırtınayı geride bıraktı.

Gezegenimiz sürekli olarak kozmik ışınların bombardımanı altındadır. Bu parçacıklar atmosferimize girdiğinde, radyokarbon gibi kozmojenik izotopların doğal üretimini aşırı derecede hızlandırır. Ağaçlar, bu izotop artışını yakalayarak yıllık büyüme halkalarına hapseder ve adeta doğal bir zaman damgası işlevi görür. Ağaç halkalarında tespit edilebilen bu sıra dışı izotop artışları "Miyake olayları" olarak adlandırılmaktadır.

Profesör Ilya Usoskin, "Miyake olayları, değişken arkeolojik kronolojilerde kesin takvim yıllarını belirlememize olanak tanıyor," diyor.

Miyake olaylarının kesin nedenleri tam olarak anlaşılamamış olsa da, Güneş'imizden kaynaklanan enerji patlamalarının olası bir etken olduğu düşünülmektedir. Bu güneş fırtınaları, Güneş'in yüksek enerjili proton ve çekirdeklerden oluşan bir sel salmasıyla meydana gelir. Bu parçacıklar gezegenimize ulaştığında, modern uyduları, enerji şebekelerini ve iletişim ağlarını etkileyerek kesintilere neden olabilir.

KAYITLARI ALT ÜST EDEN KEŞİF

Daha önce MS 994, MÖ 663, MÖ 5259 ve MÖ 7176 gibi tarihlerde de Miyake olayları tespit edilmiş olsa da, hiçbiri MS 775'teki artışın şiddetini geçememişti. 2023 yılında araştırmacılar, MÖ 14.000 yılına denk gelen fosilleşmiş bir ağaç halkasında radyokarbonda %40'lık bir artış keşfetmişlerdi. Ancak o dönemdeki buzul iklim koşulları altında olayın yoğunluğu mevcut modellerle ölçülememişti.

Finlandiya'daki Oulu Üniversitesi'nden araştırmacılar, Holosen koşullarına göre hassas bir şekilde ayarlanmış SOCOL:14C-Ex adlı bir kimya-iklim modeli geliştirdi. Bu model, söz konusu Miyake olayının MS 775'teki olaydan %18 daha güçlü olduğunu doğruladı. Araştırmacılar, bu aşırı parçacık olayının MÖ 12350 yılının Ocak ve Nisan ayları arasında meydana geldiğine inanıyor. 20 Ocak 2005'te meydana gelen en büyük modern güneş fırtınası olayıyla karşılaştırıldığında, bu antik patlamanın 500 kat daha şiddetli olduğu anlaşıldı.

Doktora sonrası araştırmacı Kseniia Golubenko, "MÖ 12350'deki antik olay, son ~12.000 yıllık istikrarlı sıcak iklim dönemi olan Holosen devri dışında bilinen tek aşırı güneş parçacık olayıdır," dedi. Golubenko, "Yeni modelimiz, Holosen ile ilgili mevcut sınırlamayı ortadan kaldırıyor ve buzul iklim koşulları için bile radyokarbon verilerini analiz etme yeteneğimizi genişletiyor," diye ekledi.

GÜNÜMÜZ İÇİN UYARI NİTELİĞİNDE

Yakın zamanda yaşanan güneş fırtınaları, Dünya için ne denli ciddi tehditler oluşturduğunu gözler önüne serdi. Örneğin, 2003 yılının Cadılar Bayramı'nda meydana gelen bir güneş fırtınası, enerji şebekelerini zorlayarak İsveç'te bir saatlik bir elektrik kesintisine neden olmuştu. Yüksek frekanslı radyo iletişimleri ve navigasyon sistemlerinde de aksamalar yaşanmıştı.

Eğer MÖ 12350'deki olay kadar güçlü bir parçacık fırtınası bugün Dünya'yı vursaydı, sonuçları felaket olurdu. Bu varsayımsal etkiler arasında aylarca sürebilecek elektrik kesintilerine yol açacak jeomanyetik olarak indüklenmiş akımlar; uydu interneti, televizyon ve iletişim sistemlerinin neredeyse tamamen kaybolmasına neden olacak aşırı manyetik alan dalgalanmaları ve düşük enlemlerde görülebilecek auroralar sayılabilir.

Çalışmanın tüm detayları Earth and Planetary Science Letters dergisinde yayımlandı.