Sapanca Gölü’nün etnobotanik hazinesi: 112 bitki akademik kayıtlara geçti

TÜBİTAK destekli bir proje yürüten öğrenci Neşe Başar, Sapanca Gölü çevresindeki 11 farklı noktada 17 saha çalışması tamamlayarak, bölgede ikamet eden 55 yaş ve üstü 52 kişiyle mülakatlar gerçekleştirdi.

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından desteklenen proje kapsamında öğrenci Neşe Başar, Sapanca Gölü çevresindeki 11 bölgede yaşları 55 ve üzeri olan 52 kişiyle görüşme yaptı ve 17 kez arazi çalışması yaptı.

Neşe Başar, yerel halkın bitkilerden faydalanma tekniklerini kayıt altına aldığı saha araştırmasında, fotoğrafladığı bitki örneklerini kök yapılarını bozmadan topladı; ardından bu örnekleri üniversite bünyesindeki herbaryumda presleyerek muhafaza altına aldı.

Doç. Dr. Sağıroğlu’nun danışmanlığında bitkileri morfolojik yapılarına göre sınıflandıran Başar, Peter Hadland Davis’in 11 ciltlik dev eseri Flora of Turkey and the East Aegean Islands (Türkiye Florası ve Doğu Ege Adaları) rehberliğinde kültürel mirasın izini sürdü.

Genç araştırmacı, yöredeki etnobotanik kültürünü kayıt altına almak ve geleneksel bilgi birikimini gelecek kuşaklara miras bırakmak amacıyla yürüttüğü çalışmada, 48 farklı familyaya ait toplam 112 bitki türünün bilimsel teşhisini yaptı. Başar'ın ulaştığı veriler; bu bitkilerin 48’inin tıbbi, 49’unun hem tıbbi hem gıda, geri kalan 15’inin ise çeşitli diğer alanlarda değerlendirildiğini bilimsel olarak belgeledi.

Doç. Dr. Mehmet Sağıroğlu, tilkikuyruğu, sirken, çakır dikeni, şeytanarabası, şerbetçiotu, aslankuyruğu, ebegümeci, sivri salep, şekerciboyası, burunca, yün otu ve asmanın aralarında bulunduğu 48 familyaya ait 112 bitkinin halk tarafından doğal olarak farklı amaçlarda kullanıldığını tespit ettiklerini belirtti.

Anadolu'nun, medeniyetlerin beşiği olduğunu ve çok sayıda insan topluluğunun kültürünü bünyesinde barındırdığını belirten Sağıroğlu, "Sapanca da önemli yerlerden birisi. Çok farklı insan topluluğunun bulunduğu alan. Buradaki halkın bildiği yöntemlerin yok olmadan tespit edilip ortaya çıkarılması gerekiyor. Aksi takdirde o kültür yavaş yavaş yok olup gidecek. Halktaki mevcut bilgiyi ortaya çıkarmak amacıyla bu çalışmayı yaptık" şeklinde konuştu.

Neşe Başar, etnobotaniğin halkın bitkilerle ilişkisini inceleyen bilim dalı olduğunu, Sapanca'yı da bitki çeşitliliği yüksek bölge olmasından dolayı tercih ettiklerini söyledi.

Başar, şunları söyledi:

"Teşhiste bitkinin morfolojik özellikleri yani çiçeği, meyvesi, tohumu, gövdesi ve köklerini araştırıyoruz, karşılaştırmalar yaparak bitkiyi teşhis etmiş oluyoruz. Sapanca'da 11 bölgede çalıştık, 52 kişiyle görüşme yapıldı. Görüşme yaptığım kişilerin çoğu 55 yaş üstü çünkü geçmişten gelen bilgiler bizim için çok kıymetli ve bunları kayıt altına almak istedik. Eski zamandan gelen bilgileri derleyip bunları kayıt altına almak istiyoruz çünkü onlar yok olup gidebilir, gitmesini istemiyoruz."

Başar, bilgilerin geleceğe önemli katkılar sağlayacağını düşündüğünü belirterek, "Göl çevresinden aldığım zakkum bitkisi normalde zehirli, asla ağız yoluyla alınmaması gerekiyor ama yaprakları ve çiçekleri kaynatılıp ezilerek egzamalı bölgelerde çok fayda sağladığı görülmüş. Yani pul pul görüntüleri geçirdiği biliniyor. Soğan bitkisi de aynı şekilde hocam sayesinde makaleye dönüşmüş. Arpacığı geçirdiği biliniyor. Suyu sıkılarak uçuk yarasında da aynı şekilde çok faydalı oluyor." şeklinde konuştu.

Başar, konuşmasını şöyle tamamladı:

"Kayıt altına almamızdaki amaç gelecek kuşaklara aktarmak, insanlığa fayda sağlamak. Özellikle endemik türlere çok fayda sağlayacağını ve ortaya çıkabileceğini düşünüyorum. Türkiye zaten bitki yönünden çok zengin bir bölge, ekstra zenginleşeceğini düşünüyorum. İlaç firmaları ve sağlık alanında çok büyük faydalar sağlayacağını düşünüyorum. Çoğu bitkiyi kesinlikle kayıt altına almamız gerekiyor."