Mehmet Ertaş
Bilim insanları, okyanusun yaklaşık 4 bin metre altında, güneş ışığının tamamen yok olduğu "gece yarısı bölgesinde" şaşırtıcı bir doğa olayıyla karşılaştı.
Geleneksel biyoloji öğretisi, yeryüzündeki oksijenin tamamına yakınının bitkiler ve algler tarafından fotosentez yoluyla üretildiğini varsayarken; yeni veriler, deniz tabanındaki metal cevherlerinin birer "doğal batarya" gibi çalışarak su moleküllerini ayrıştırdığını ortaya koydu.
İskoçya Deniz Bilimleri Derneği'nden (SAMS) Prof. Andrew Sweetman, bölgedeki oksijen seviyelerinin azalmak yerine arttığını gözlemlediklerinde önce ekipman hatası yaptıklarını düşündüklerini belirtti.
Sweetman, Nature Geoscience dergisinde yayımlanan bulgular hakkında şu değerlendirmede bulundu:
"Deniz tabanındaki bu polimetalik nodüllerin yüzeyinde 1,5 volta kadar elektrik gerilimi tespit ettik. Bu voltaj, bir su molekülünü hidrojen ve oksijene parçalamak (elektroliz) için yeterli bir seviyedir. Bu durum, okyanusun en derin noktasında 'karanlık oksijen' üretildiği anlamına geliyor."
Bu keşif, yaşamın nerede ve nasıl başladığına dair temel kabulleri de beraberinde sürükledi.
Bugüne dek bilim dünyası, oksijenin yaklaşık 3 milyar yıl önce siyanobakterilerin evrimiyle atmosferde birikmeye başladığını savunuyordu.
Ancak derin deniz nodüllerinin sağladığı bu "jeoelektrik" kaynak, oksijene bağımlı yaşamın fotosentezden çok daha önce başlamış olabileceği ihtimalini doğurdu.
Northwestern Üniversitesi’nden kimyager Prof. Franz Geiger, bu nodüllerin milyarlarca yıl boyunca birikerek devasa bir enerji potansiyeli oluşturduğunu vurguladı.
Geiger, "Görünüşe göre, okyanus tabanındaki bu doğal maden yatakları, derin deniz ekosisteminin nefes almasını sağlayan gizli bir mekanizma kurmuş." ifadelerini kullandı.
Keşfin bir diğer boyutu ise derin deniz madenciliği üzerine yoğunlaştı.
Elektrikli araç bataryalarında kullanılan kobalt, nikel ve bakır açısından zengin olan bu nodüllerin toplanması, bölgedeki oksijen kaynağının kesilmesi riskini taşıyor.
Uzmanlar, bu ekosistemin tahrip edilmesinin, henüz tam olarak anlaşılamayan bir biyolojik dengenin sonunu getirebileceği konusunda birleşti.