Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), gelir ve yaşam Araştırması Bölgesel sonuçlarına göre;

  • Fert başına GSYH‘nın en yüksek olduğu üç ilin (İstanbul, Kocaeli ve Ankara) yıllık ortalama fert başına geliri, 793 bin 477 liradır.
  • Fert başına GSYH’nın en düşük olduğu üç ilin (Van, Ağrı ve Urfa) fert başına yıllık geliri 196 bin 618 liradır.
  • Arada dört kat fark var. Dünyada her ülkede bölgeler arasında gelir farkı var ve fakat Türkiye de bu fark daha yüksektir.

Öte yandan Tokat, Ordu ve Gümüşhane de fert başına GSYH düşüktür. Ama güney doğuda, Şırnak ve Hakkari’de biraz yüksek kalan tamamında düşüktür.

Güney doğuda terör, yatırımları engelledi. Ama hükümetin de yanlışları oldu.

Söz gelimi, 2021 yılında, kuraklık doğu ve Güneydoğu Anadolu’yu vurdu. Oysaki eğer GAP projesi tamamlanmış olsaydı, Güney Doğu kuraklık yaşamazdı.

Güney Doğu Anadolu Kalkınma projesi, Dünyada en iddialı ve prestijli projelerinden biri idi. 2003 yılından sonra bu proje özelliğini kaybetti. Planlı -programlı bir proje olmaktan çıktı.

Siyasi iktidar 2008 yılına kadar GAP’ın adını dahi ağzına almadı. Sonrasında 2008-2012 dönemini kapsayan bir GAP Eylem Planı açıkladı. 300’ün üzerinde proje ve eylemle projeyi hızlandırma, bölgede yatırım, üretim ve istihdamı artırma yönünde iddialı vaatlerde bulundu. Ama ilerleme olmadı. Tersine 2014-2018 Eylem Planının aksine Bölgenin kamu yatırımlarından aldığı pay düştü. GAP’ın payı Toplam kamu yatırımları içinde 2009 yılında yüzde 14,5 iken 2016 itibariyle yüzde 7,7’ye geriledi.

Dicle ve Fırat nehirleri ve Batman çayı, öteden beri Türkiye’nin baraj ve sulama projeleri için en uygun nehirlerdir. Dünyada su ihtiyacı artmakta ve zaman içinde petrol kadar önemli olacağı tahmin edilmektedir.

Güney doğudaki nehirler üzerindeki barajlar, Keban, Karakaya, Atatürk, Birecik, Karkamış, Kralkızı, Dicle barajları 1965 ile 2000 yılları arasında yapıldı.

Bu günkü iktidar döneminde, Ilısu ve sulama amaçlı Batman barajı yapıldı. GAP tamamlanmış olsaydı, terör için alan daraltılmış olurdu.

Bu illerde elverişli yatırım konularında, devlet yatırım yapmalı ve bu yatırımlarda o yörede oturanlar çalışmalıdır. Bu yatırımlarda çalışanlar maaşlarının dörtte birini vererek bu fabrikalara ortak olabilir. Zaman içinde devletin payı tamamıyla yöre halkına geçmiş olur.

Söz gelimi; en çok göç veren illerde aşağıdaki yatırımlar yapılabilir.

  • Tunceli’de kaynak suyu imkânları var. Güney doğu ve orta doğuya hitap eden bir içme suyu tesisi kurulabilir.
  • Mardin’de sanatkar fazladır. Örme eşya sektöründe ihracat potansiyeli var. Yatırım yapılabilir.
  • Bayburt’ta, Bayburt taşı işleme tesisleri kurulabilir.
  • Hakkari’de, deri işleme ve ürünleri tesisleri kurulabilir.

Öte yandan; Doğu’da şimdilik İran’la “Sınır Bölgesi Üretim ve Ticaret Merkezleri” kurulması, bölge kalkınmasında etkili bir yol olur.

Bölge kalkınması hükümetlerin niyetine bağlıdır. Niyeti olan her hükümet bölgeler arası kalkınmışlık farkını azaltabilir.