Eğitimde kara tablo: OECD’nin gerisinde kaldık… Eğitim süresi en yüksek iller hangileri?

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ait ulusal eğitim istatistiklerini kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan veriler, Türkiye genelinde eğitim düzeyinin ve ortalama eğitim süresinin geçmiş yıllara kıyasla artış gösterse de OECD ülkelerinin gerisinde kaldığını ortaya koydu.

Verilere göre, 2008 yılında 25-34 yaş grubundaki nüfusta yüzde 13,5 olan yükseköğretim mezuniyet oranı, 2025 yılında yüzde 45,6'ya ulaştı. Kadınlarda yükseköğretim mezuniyeti yüzde 12,5'ten yüzde 50,3'e yükselirken, erkeklerde ise yüzde 14,6'dan yüzde 41'e çıktı.

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ülkelerinin 2024 yılı güncel verileriyle karşılaştırıldığında; OECD genelinde 25-34 yaş arası yükseköğretim mezuniyeti ortalaması yüzde 48,7 iken, Türkiye ortalaması yüzde 44,9 olarak belirlendi. OECD içinde bu oranın en yüksek olduğu ülke yüzde 70,6 ile Güney Kore, en düşük olduğu ülke ise yüzde 29,1 ile Meksika oldu.

25 yaş ve üzerindeki nüfus incelendiğinde; ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora mezunlarının toplam oranı 2008'de yüzde 9,8 iken geçen yıl yüzde 26,1'e tırmandı. Aynı yaş grubunda ortaöğretim ve üzeri mezuniyet derecesine sahip olanların oranı ise 2008'deki yüzde 26,5 seviyesinden 2025 yılında yüzde 50,5'e ulaştı.

Yine 25 yaş ve üzeri nüfusun ortalama eğitim süresi 2025 yılında 9,6 yıl olarak hesaplandı. Cinsiyete göre dağılımda ortalama eğitim süresi kadınlarda 8,9 yıl, erkeklerde ise 10,3 yıl olarak kayıtlara geçti.

25 yaş ve üzeri nüfusta ortalama eğitim süresinin 2025 yılında en yüksek olduğu il 10,9 yılla Ankara oldu. Başkenti sırasıyla İstanbul, Eskişehir, Kocaeli ve Yalova takip etti. Ortalama eğitim süresinin en düşük olduğu il ise 7,6 yılla Ağrı olarak belirlenirken, bu ili sırasıyla Şanlıurfa, Muş, Kastamonu ve Van izledi.

2016-2025 döneminde ortalama eğitim süresinde en yüksek artışın yaşandığı yer yüzde 48,5 ile Şırnak oldu. Bu ili yüzde 40,4 ile Hakkari, yüzde 35,7 ile Muş, yüzde 35,5 ile Şanlıurfa ve yüzde 33,1 ile Van takip etti. Aynı dönemde ortalama eğitim süresinde en düşük artış kaydeden iller ise yüzde 13,2 ile Ankara, yüzde 14,5 ile Eskişehir, yüzde 14,6 ile Tekirdağ, yüzde 14,8 ile İzmir ve yüzde 15,1 ile İstanbul olarak sıralandı.

6 yaş ve üzerindeki nüfusta okuma yazma bilenlerin oranı da arttı. 2008 yılında yüzde 91,8 olan bu oran, 2025 yılında yüzde 97,9'u buldu. Bu süreçte kadınlarda okuma yazma bilenlerin oranı yüzde 86,9'dan yüzde 96,4'e, erkeklerde ise yüzde 96,7'den yüzde 99,3'e yükseldi.

Araştırma, ebeveynlerin eğitim düzeyinin çocuklar üzerindeki etkisini de ortaya koydu. 25 yaş ve üzerindeki nüfusta yapılan incelemeye göre, annesi yükseköğretim mezunu olan fertlerin yüzde 84,2'si yükseköğretim, yüzde 13,1'i ortaöğretim ve yüzde 2,7'si ortaöğretim altı eğitim düzeyini tamamladı. Babası yükseköğretim mezunu olan fertlerin ise yüzde 80,4'ünün yükseköğretim, yüzde 16,2'sinin ortaöğretim ve yüzde 3,5'inin ortaöğretim altı eğitim seviyesinde kaldığı görüldü.

Öte yandan, annesi ortaöğretim mezunu olan fertlerin yüzde 64,3'ü, babası ortaöğretim mezunu olan fertlerin ise yüzde 56'sı yükseköğretim diploması aldı. Annesi ortaöğretim altı eğitim düzeyini tamamlayan fertlerin yüzde 29,4'ünün, babası ortaöğretim altı eğitim düzeyini tamamlayan fertlerin yüzde 28,2'sinin yükseköğretim mezunu olduğu tespit edildi.