Son bilimsel araştırmalar, teşhis gecikmesinin multiorgan komplikasyonları katlayarak artırdığını ortaya koyarken, uluslararası uzmanlar katı bir glutensiz diyetin tek etkili kalkan olduğunu belirtti.
Mayo Clinic'in önde gelen gastroenterologlarından Dr. Joseph A. Murray, "Çölyak, geleneksel olarak bağırsak sorunu olarak bilinse de, artık sistemik bir otoimmün fırtına olarak tanımlıyoruz. Tedavi edilmeyen vakalarda, hastaların yüzde 70'inden fazlasında kemik erimesi gibi multiorgan sorunlar gelişiyor" dedi.
Murray'ın liderliğindeki bir çalışma, glutene maruz kalan bireylerde kalp damar hastalıkları riskinin yüzde 20'ye varan oranda yükseldiğini gösterdi. Bu bulgular, hastalığın sadece besin emilimini bozmakla kalmadığını, bağışıklık sistemini de hiperaktif hale getirerek diğer organları hedef aldığını kanıtladı. Araştırmalar, çölyakın otoimmün zincirleme reaksiyonunu netleştirdi.
İtalyan uzman Prof. Umberto Volta, tip 1 diyabet ve karaciğer hastalıkları gibi eşlik eden otoimmün rahatsızlıkların çölyak hastalarının yarısından fazlasında görüldüğünü vurguladı.
Bir meta-analizde, Volta ve ekibi, glutensiz diyete uymayanlarda multipl skleroz benzeri nörolojik semptomların dört kat arttığını saptadı. Benzer şekilde, Finlandiya'daki Tampere Üniversitesi'nden Prof. Kalle Kurppa, kemik ve üreme sistemlerindeki hasarların en iyi belgelenmiş multiorgan etkileri olduğunu belirtti.
Kurppa'nın derlemesi, teşhis edilmemiş çölyakın osteoporoz riskini yüzde 50 artırdığını ve kadınlarda infertilite oranlarını yükselttiğini ortaya koydu. Nörolojik cephede ise durum daha da kritik.
Sheffield Üniversitesi Nöroloji Bölümü'nden Prof. Marios Hadjivassiliou, çölyak hastalarının yüzde 30'unda baş ağrısı, epilepsi ve periferik nöropati gibi beyin ve sinir sistemi sorunları gözlendiğini ifade etti. Hadjivassiliou'nun son araştırması, glutenin beyin iltihabını tetikleyerek bilişsel gerilemeye yol açtığını gösteriyor; glutensiz diyetle bu semptomların yüzde 60'ı gerileyebildi.
Amerikan Gastroenteroloji Derneği'nin (AGA) uzmanı Dr. David A. Katzka, çölyakın damar sertliği ve kalp yetmezliğini hızlandırdığını, özellikle diyabetli hastalarda mortaliteyi iki katına çıkardığını belirtti.
Psikolojik yükü de göz ardı etmemek lazım. BMC Medicine'da yayımlanan bir derlemede, çölyakın depresyon ve anksiyete riskini yüzde 25 artırdığına dikkat çekildi. Glutensiz diyetin bu etkileri hafifletmede kritik rol oynadığına dair kanıtlar çoğaladı.
Celiac Disease Foundation Direktörü Dr. Benjamin Lebwohl ise, "Hastalığın multiorgan yayılımı, genetik yatkınlıkla birleşince salgın potansiyeli taşıyor. Erken tarama, bu zinciri kırabilir" diye uyardı.
Uzmanlar, glutensiz diyetin ömür boyu sürdürülmesini ve düzenli takip testlerini önerdi.
Yeni nesil tedaviler, enzim takviyeleri ve immün modülatörler umut verse de, Murray gibi isimler, "Temel savunma hala gluten kaçınması" dedi.
