Bocavirüs kabusu: Bu mevsimde çocuklar tehlikede. Prof. Dr. Sedat Öktem uyardı

Kış ayları geldi, virüsler aktifleşti. Yaz sonunda hızla yükselen koronavirüs vakaları, Aralık ayı itibarıyla yerini mutasyonlu grip türü olarak bilinen ‘H3N2’ye bıraktı. Şu günlerde acil servislerde en sık bu vaka görülüyor. Ancak yakın zamanda Anadolu Ajansı’nda yayımlanan bir haberde başka bir virüs öne çıktı: Bocavirüs.

ÖKSÜRÜK VE YÜKSEK ATEŞLE BAŞLADI

Erzincan’da yaşayan G.B. ve T.B. çiftinin tek çocuğu olan iki yaşındaki A.E., öksürük ve yüksek ateş şikâyetiyle hastaneye götürüldü. İlk muayenede ilaç verilerek eve gönderilen küçük çocuğun durumu kısa sürede kötüleşti.

Grip benzeri üst solunum yolu enfeksiyonuna neden olan bocavirüse yakalanan A.E., nefes darlığı ve hırıltı şikâyetlerinin şiddetlenmesi üzerine tekrar hastaneye yatırıldı. Burada kalbi iki kez duran çocuk entübe edildi. Ambulans uçakla Erzurum’a, ardından karaciğer nakli için İstanbul’a sevk edildi. Uygulanan diyaliz ve destek tedavileri sayesinde organ fonksiyonları normale döndü.

BOCAVİRÜS NEDİR, NE ZAMANDIR BİLİNİYOR?

Konuyu Hürriyet.com.tr’ye değerlendiren Çocuk Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Sedat Öktem, bocavirüsün bilim dünyasında “Human Bocavirus” olarak bilinen bir virüs olduğunu belirtti.

Prof. Dr. Öktem, “İlk kez 2005 yılında, solunum yolu enfeksiyonu nedeniyle hastaneye başvuran çocukların üst solunum yolu örneklerinde tanımlandı. Ancak bu durum virüsün o tarihte ortaya çıktığı anlamına gelmiyor.

Bocavirüs, büyük olasılıkla yıllardır dolaşımda, ancak gelişmiş moleküler testlerin yaygınlaşmasıyla fark edilmeye başladı” dedi.

Bugüne kadar dört farklı bocavirüs tipi tanımlandığına işaret eden uzman, “Bunlar; HBoV-1, HBoV-2, HBoV-3 ve HBoV-4. En sık görülen ve solunum yolu enfeksiyonlarıyla ilişkilendirilen tip HBoV-1. Diğer tipler ise daha çok sindirim sistemiyle ilişkili bulunuyor. Ağır solunum yolu enfeksiyonları genellikle HBoV-1 ile bağlantılı” ifadelerini kullandı.

‘NADİR’ GÖRÜLEN BİR HASTALIK OLARAK BİLİNİYOR, BU NE KADAR DOĞRU?

Bu soruma “Aslında bocavirüs çocuklarda çok nadir görülen bir virüs değil” yanıtını veren Prof. Dr. Sedat Öktem, şöyle devam etti:“

Özellikle 5 yaş altındaki çocuklarda, grip benzeri solunum yolu enfeksiyonlarında saptanabiliyor. ‘Nadir’ denmesinin nedeni, virüsün çok ağır seyretmesi ve birden fazla organı etkilemesinin oldukça ender görülmesi. Aslında çoğu çocuk hastalığı hafif belirtilerle atlatabiliyor. Ayrıca virüs yetişkinlerde de görülebiliyor. Benzer bir tablo izleyebiliyor."

KALP, AKCİĞER VE KARACİĞERİ AYNI ANDA NASIL ETKİLEYEBİLİYOR?

Bocavirüsün genellikle solunum yollarını hedef alan bir virüs olduğunu belirten Prof. Dr. Sedat Öktem, bazı durumlarda tablonun daha ciddi olabileceğine dikkat çekti: “Çok nadir durumlarda vücutta şiddetli bir iltihabi yanıtı tetikleyebiliyor. Bu durum akciğerlerin yanı sıra kalp ve karaciğer gibi hayati organların da etkilenmesine yol açabiliyor. Aslında bu tür ağır tabloların istisna olduğunu ve genellikle altta yatan başka risk faktörleri bulunan çocuklarda görüldüğünü söyleyebiliriz.”

‘YÜZDE 2 İLA 10 ORANINDA SAPTANIYOR’

“Yapılan çalışmalarda bocavirüs, çocuklarda solunum yolu enfeksiyonları sırasında yapılan testlerde yaklaşık yüzde 2 ila 10 oranında saptanabiliyor. Yetişkinler için ise net bir oran vermek zor” diyen uzman, “Türkiye’de de benzer oranlar bildiriliyor. Pek bir değişiklik yok. Ancak Erzincan’daki vaka gibi çoklu organ yetmezliğiyle seyreden ağır tablolar çok fazla yaşanmıyor” dedi.

BELİRTİLERİ NELER?

Bocavirüs belirtilerinin grip ile neredeyse tamamen örtüştüğünü ifade eden Prof. Dr. Sedat Öktem, “Ateş, burun akıntısı, öksürük, hırıltı, nefes darlığı ve halsizlik en sık görülen şikâyetler arasında. Bu nedenle çoğu zaman ‘basit bir grip’ gibi değerlendirilip ayakta atlatılabiliyor. Ancak bazı çocuklarda tablo ağırlaşabiliyor ve alt solunum yolları tutulabiliyor” ifadelerini kullandı.

BOCAVİRÜS ÖLÜMCÜL BİR VİRÜS MÜ?

Bocavirüsün genel olarak doğrudan ölümcül bir virüs olarak kabul edilmediğini vurgulayan Prof. Dr. Sedat Öktem, “Çoğu çocukta hafif veya orta şiddette seyrediyor. Ancak çok küçük çocuklarda, bağışıklık sistemi zayıf olanlarda veya başka enfeksiyonlarla birlikte görüldüğünde hayatı tehdit eden tablolara yol açabileceği biliniyor” uyarısında bulundu.

TEDAVİSİ NEDİR VE AİLELER NELERE DİKKAT ETMELİ?

Bocavirüse özgü bir ilaç ya da aşının bulunmadığını belirten Prof. Dr. Sedat Öktem, şu bilgileri paylaştı:

Tedavi, hastanın durumuna göre destekleyici şekilde uygulanıyor. Ateş düşürücüler, sıvı tedavisi, oksijen desteği ve gerekirse yoğun bakım tedavileri uygulanabiliyor. Ben ve diğer meslektaşlarım da her yıl bu mevsimde ağır bocavirüs enfeksiyonu ile karşılaşıyoruz. Yoğun bakımda, solunum ve destek tedavileri ile bu ciddi durumları atlatıyoruz. Ancak bu tedavilerin ve desteklerin erken başlanması hayati riski azaltabilir.

Bu nedenle, özellikle küçük çocuklarda nefes darlığı, hırıltının artması, beslenme güçlüğü ve halsizlik gibi belirtiler varsa vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması gerekiyor.

Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ergin Çiftçi, çocuklarda RSV, influenza ve adenovirüs gibi solunum yolu enfeksiyonlarının sık görüldüğünü belirterek, "Grip aşıları zatürre başta olmak üzere, birçok hastalığı da önlüyor. Bu nedenle çocuklar için de mutlaka yaptırılmasını öneriyorum." dedi.

Kış aylarının gelmesi ve son iki yılda maske kullanımının azalmasıyla Kovid-19 dışı solunum yolu enfeksiyonları belirgin şekilde arttı. Ateş, boğaz ağrısı, öksürük ve burun akıntısı gibi şikâyetlerle acil servislere yoğun başvuru yaşanırken, bu enfeksiyonlar özellikle okul çağındaki çocukları daha fazla etkiliyor.

Prof. Dr. Çiftçi, çocuklardaki yaygın enfeksiyonlar ve korunma yollarıyla ilgili AA muhabirinin 10 sorusuna şu cevapları verdi:

1- Çocuklarda en sık hangi enfeksiyonlar görülüyor?

Kış aylarında çocuklarda solunum yolu enfeksiyonları çok sık rastlanıyor. Bunlar genellikle Respiratuar Sinsisyal Virüs (RSV), influenza, adenovirüs, metapnömovirüs ve bocavirüs gibi virüsler. Son dönemde Kovid-19 vakalarında da hafif bir yükseliş var. Bakteriyel olarak ise halk arasında beta veya son dönemde Strep-A olarak bilinen A grubu beta-hemolitik streptokok enfeksiyonları da görülüyor.Geçen haftalarda hastanelerimize yoğun başvuru olmuş olsa da bu hafta vakalarda hafif bir azalma gözlemliyoruz.

2- Solunum yolu enfeksiyonları geçmiş yıllara göre arttı mı, belirtilerinde değişiklik var mı?

Pandemi önlemleri solunum yolu enfeksiyonlarını büyük ölçüde azaltmıştı. Önlemlerin gevşemesi, mevsim etkisi ve okulların açılmasıyla bu hastalıkları yoğun olarak görmeye başladık. Ancak çocukların klinik olarak daha ağır etkilendiğini söylemek mümkün değil. Hastalık şiddeti ve oranı önceki yıllarla benzer.

3- RSV en çok hangi yaş gruplarını ağır etkiliyor?

RSV, özellikle 6 aydan küçük bebeklerde çok daha ağır seyrediyor; bronşit ve zatürreye yol açabiliyor. Çocuk ne kadar küçükse hastalık o kadar ağır geçiyor ve hastane yatışına neden oluyor. Şu anda en riskli gördüğümüz enfeksiyon RSV. Yüksek ateş, hırıltı, öksürük, nefes darlığı ve solunum yetmezliği gibi bulgular gösteriyor.

4- Strep-A bakterisi hakkında bilgi verir misiniz?

Strep-A bir bakteri olup antibiyotikle tedavi ediliyor. Toplumda yıllardır beta olarak bilinen, yabancı olmayan bir etken. Şu anki görülme sıklığı şaşırtıcı değil; pandemi öncesi ne kadarsa şimdi de benzer seviyede. "Strep-A'da artış var" demek doğru olmaz.

5- Hastalığın belirtileri ve riskleri neler?

Beta enfeksiyonu çocuklarda faranjit şeklinde yüksek ateş, boğaz ağrısı, yutma güçlüğü ve boyun lenf bezlerinde büyüme yapıyor. Baş-karın ağrısı, kusma ve halk arasında kızıl olarak bilinen döküntüler de ortaya çıkabiliyor. Nadiren streptokoksik toksik şok sendromu ve nekrotizan fasiit gibi ağır invaziv hastalıklara yol açabiliyor.

6- Bazı Avrupa ülkelerinde bu bakteri nedeniyle çocuk ölümleri yaşandı. Bunun nedenleri hakkında bilgi verir misiniz?

Bu ölümler endişe verici. Ülkemizde şu an benzer bir durum yok. Ancak başka ülkelerdeki vakalar uyarıcı olmalı, enfeksiyonlar daha dikkatle tedavi edilmeli.Ölümlerin kesin nedeni bilinmiyor ancak çeşitli ihtimaller tartışılıyor. Daha virülan bir bakteri türünün dolaşıma girmiş olması mümkün, fakat kanıt yok. Yoğun virüs enfeksiyonları nedeniyle bazı vakaların gözden kaçması ve tedavinin gecikmesi de olası. Ayrıca virüs yükü bağışıklığı düşürüp bakteriyi ağırlaştırabilir.Pandemi döneminde çocukların izole kalması ve enfeksiyonlarla karşılaşmaması bağışıklık yanıtlarını zayıflatmış olabilir. Şu an sadece ihtimaller var; zamanla kesin neden anlaşılacak.

7- Türkiye'de çocuklarda su çiçeği hastalığının görülme sıklığında artış var mı?

Ulusal Aşı Takvimi'nde su çiçeği aşısı mevcut. Tek doz olsa da oldukça etkili; yine de aşılanmış çocuklarda hafif seyirli vakalar görebiliyoruz. Bulaşıcılığı yüksek olduğu için çevresindekiler de risk altında. Şu an ülkemizde ciddi bir artış veya salgın yok. Aşılama devam ettiği için ileride de beklenmiyor.

8- Aileler, solunum yolu enfeksiyonlarından korunmak için neler yapmalı?

Tam korunma mümkün olmasa da maske, mesafe ve hijyen kurallarına uyum çok etkili. Bu önlemler hastalık sıklığını büyük ölçüde azaltır. Çocukların iyi beslenmesi ve düzenli uyku da önemli.Aşıların eksiksiz yaptırılması şart. Aşılar hem hastalığa yakalanmayı azaltıyor hem de geçirilse daha hafif atlatılmasını sağlıyor.

9- Çocuklar için hangi aşıları öneriyorsunuz?

Ulusal takvimdeki tüm aşılar zaten zorunlu. Ek olarak 6 aydan büyük çocuklara influenza aşısı öneriliyor; yaklaşık yüzde 70 koruma sağlıyor. Aşılar zatürre başta olmak üzere pek çok hastalığı da önlüyor. Bu nedenle çocuklar için de grip aşılarının mutlaka yaptırılmasını öneriyorum. Ayrıca 12 yaş üstü herkes Kovid-19 aşısı olabilir; enfeksiyona karşı koruyuculuğu mevcut.

10- Okullarda hangi önlemler alınmalı, öneriniz nedir?

Maske enfeksiyonlara karşı etkili; 3 yaş üstü çocuklar rahat kullanabiliyor. Ancak karar okul ve öğretmenlerin kendi koşullarına göre vermesi daha uygun. Sınıf mevcudu, havalandırma, ders-teneffüs süreleri dikkate alınmalı. Uygulanabilirse maske kullanımı bu dönemde enfeksiyonları belirgin azaltacaktır.