Alzheimer hastalığı, sadece hafızayı değil, yön bulma yeteneğini de etkileyerek hastaların kaybolma riskini artırdı.
Alzheimer’s Association’a göre, Alzheimer hastalarının %60’ı hastalık sürecinde en az bir kez kayboluyor ve bu durum hem hastalar hem de bakıcılar için ciddi bir tehlike oluşturdu. Ancak, modern teknoloji, bilimsel araştırmalar ve uzman önerileri, bu riski azaltmak için etkili çözümler sundu.
Türkiye’den ve dünyadan uzmanların desteğiyle, Alzheimer hastalarının güvenliğini artırmak için alınabilecek önlemleri derlendi.
KAYBOLMA NEDEN OLUYOR?
Alzheimer, beynin yön bulma ve mekansal algıdan sorumlu bölgelerini etkiledi. Journal of Alzheimer’s Disease’de yayımlanan bir çalışma, hastalığın erken evrelerinde bile hastaların tanıdık yerlerde yönlerini kaybetmeye başladığını gösterdi.
İngiltere’deki Cambridge Üniversitesi’nden nörolog Prof. Dennis Chan, “Alzheimer hastaları, hipokampus ve parietal lob gibi bölgelerdeki hasar nedeniyle mekansal hafızalarını kaybediyor. Bu, evde bile ‘eve gitme’ arzusuyla dolaşmalarına neden olabilir” dedi.
Hastalar, eski alışkanlıklarını sürdürmeye çalışarak iş yerine gitmek, birini aramak veya temel ihtiyaçlarını karşılamak için evden çıkabiliyor.
EVDE GÜVENLİK İÇİN PRATİK ÇÖZÜMLER
Ev, Alzheimer hastaları için en güvenli alan olmalı, ancak bu alanın doğru şekilde düzenlenmesi gerekti.
ABD’deki Mayo Clinic’ten geriatri uzmanı Dr. Angela Lunde, evde alınabilecek basit ama etkili önlemleri şöyle sıraladı:
Kapı ve pencerelerde güvenlik: Dış kapılara yüksek veya alçak yerlere kilitler ekleyin, böylece hastalar bunları fark edemez. Kapılara “Dur” veya “Çıkış Yok” gibi işaretler asmak, çıkma isteğini azaltabilir.
Alarm sistemleri: Kapı ve pencere sensörleri veya akıllı kapı zilleri, bir kapı açıldığında bakıcıyı uyarır. Alzheimer’s Caregiving raporuna göre, bu sistemler kaybolma vakalarını %40 oranında azalttı.
Eşyaları gizleme: Anahtarlar, cüzdanlar, montlar gibi dışarı çıkmayı çağrıştıran eşyaları görünmez bir yerde saklayın. Dr. Lunde, “Bu eşyalar, hastanın ‘dışarı çıkmalıyım’ dürtüsünü tetikleyebilir” diyor.
Güvenli alanlar oluşturma: Evde veya bahçede hastanın güvenle dolaşabileceği alanlar oluşturun. Örneğin, kilitli bir bahçe çiti, hastanın açık havada vakit geçirmesini sağlarken kaybolma riskini azaltır.
Kefir Alzheimer’ı önler mi? Diyetisyen Beyza Tağraf açıkladı!
TEKNOLOJİYLE GÜVENLİK: GPS VE TIBBİ KİMLİKLER
Modern teknoloji, Alzheimer hastalarının güvenliğini artırmada devrim oluşturdu. Journal of Medical Internet Research’te yayımlanan bir çalışma, GPS tabanlı izleme cihazlarının kaybolan hastaların %90’ını 24 saat içinde bulmayı sağladığını gösterdi.
Avustralya’daki Monash Üniversitesi’nden nörolog Dr. Terence O’Brien, “GPS bileklikleri veya kolyeleri, hastanın konumunu anlık olarak izlemeyi mümkün kılıyor. Bu, özellikle erken evrelerde bağımsızlığı korurken güvenliği artırıyor” dedi.
Ayrıca, hastaların üzerinde tıbbi kimlik taşıması kritik. Alzheimer’s Association’ın MedicAlert programına katılan hastalar, kaybolduklarında kimlik bilgileri ve acil durum numaraları sayesinde hızla bulunabildi. Dr. O’Brien, “Kimlik bilekliği, hastanın adını, hastalığını ve bir iletişim numarasını içermeli. Bu, polisin veya iyi niyetli birinin hastayı ailesine ulaştırmasını hızlandırır” dedi.
Ülkemizde GPS cihazları ve akıllı telefon uygulamaları giderek daha erişilebilir hale geldi. Ayrıca, yerel polis birimleriyle iletişim kurarak hastanın kaybolma eğilimini bildirmek, acil durumlarda hızlı müdahale sağlıyor.
TOPLUMSAL FARKINDALIK VE ACİL DURUM PLANI
Kaybolma riskini azaltmanın bir diğer yolu, çevreyi bilgilendirmek. BrightFocus Foundation’ın 2021 raporuna göre, komşuların ve yerel işletmelerin hastanın durumu hakkında bilgilendirilmesi, kaybolma vakalarında bulunma süresini %30 kısalttı.
ABD’deki Contra Costa County Şerif Ofisi’nden arama-kurtarma uzmanı Chris Young, “Kaybolan bir Alzheimer hastası için zaman çok kritik. Komşularınıza hastanın fotoğrafını ve iletişim bilgilerinizi verin. Yerel polise de önceden bilgi aktarın” dedi.
UZMANLAR, ŞU ADIMLARI ÖNERDİ:
Güncel fotoğraf: Her sabah hastanın o günkü kıyafetleriyle bir fotoğrafını çekin. Bu, kaybolma durumunda polise yardımcı olur.
Telefon listesi: Acil durumlarda aranacak kişilerin listesini hazır tutun.
Silver Alert benzeri programlar: Türkiye’de henüz yaygın olmasa da, bazı ülkelerde kaybolan yaşlılar için “Silver Alert” sistemi kullanılıyor. Türkiye’de bu tür bir sistem için farkındalık artırılabilir.
Bilim dünyasından Alzheimer hastalarına müjde! İşte 5 mucize besin
DAVRANIŞSAL YAKLAŞIMLAR: TETİKLEYİCİYİ ANLAMAK
Kaybolma davranışını önlemek için hastanın neden dolaştığını anlamak gerekti. Alzheimer’s & Dementia dergisinde yayımlanan bir çalışma, hastaların stres, can sıkıntısı, geçmiş alışkanlıklar veya temel ihtiyaçlar (tuvalet, açlık) nedeniyle dolaştığını gösterdi.
İngiltere’deki Alzheimer’s Society’den bakım uzmanı Dr. Jane Gilbert, “Hastanın eski rutinlerini taklit eden aktiviteler sunmak, dolaşma isteğini azaltabilir. Örneğin, bir hasta işe gitmek istiyorsa, ona evde basit görevler verilebilir” dedi.
DR. GİLBERT, ŞU ÖNERİLERİ EKLEDİ:
Rutin oluşturma: Sabit bir günlük program, hastanın huzursuzluğunu azaltır.
Sakin ortam: Gürültülü veya kalabalık ortamlar, hastayı strese sokarak dolaşma isteğini artırabilir.
Müzik ve aktivite: Hastanın sevdiği müzikleri dinletmek veya basit oyunlar oynamak, sakinleştirici bir etki yaratır.
UZMANLARDAN BAKICILARA TAVSİYELER
Bakıcıların ruh sağlığı, bu süreçte kritik. ABD’deki Johns Hopkins Üniversitesi’nden psikolog Dr. Laura Gitlin, “Bakıcılar, hastanın kaybolma riskiyle başa çıkarken tükenmişlik yaşayabilir. Destek gruplarına katılmak ve profesyonel yardım almak, bu yükü hafifletir” dedi.
Alzheimer hastalarının kaybolma riski, doğru önlemlerle büyük ölçüde azaltılabilir. Evde güvenlik düzenlemeleri, teknolojik cihazlar, toplumsal farkındalık ve davranışsal yaklaşımlar, hastaların hem güvenliğini hem de yaşam kalitesini artırdı. Bilimsel araştırmalar ve uzman görüşleri, bu önlemlerin etkinliğini kanıtladı.
