1998'de çekilen, 1999'da vizyona giren The Matrix'in birkaç saniyelik bir sahnesi, 11 Eylül 2001 saldırılarından yıllar sonra dikkat çekici bir ayrıntıyla yeniden gündeme geldi. Neo'nun pasaportunda yer alan son kullanma tarihi 11 Eylül 2001'i gösteriyor. Filmin yaratıcıları Wachowskiler ise bugüne kadar bu tarihin özel olarak seçildiğini doğrulamadı.
Hollywood tarihinin en etkili bilimkurgu filmlerinden biri olan The Matrix, 1999'da sinemalara girdiğinde izleyicilere yalnızca yeni bir aksiyon anlayışı sunmadı. Gerçeklik, özgür irade, teknoloji, yapay zekâ ve insanın içinde yaşadığı dünyanın sahte olabileceği fikri üzerine kurulan film, kısa sürede popüler kültürün en güçlü referanslarından birine dönüştü.
Ancak filmin çekimlerinden yıllar sonra ortaya çıkan küçük bir ayrıntı, Matrix mitolojisinin en tuhaf tesadüflerinden biri olarak anılmaya başladı.
Filmde Ajan Smith ve diğer ajanlar Thomas Anderson'ın, yani Neo'nun dosyasını incelerken karakterin pasaportunun görüntüsü kısa süreliğine ekrana gelir.
Pasaportta son kullanma tarihi 11 Eylül 2001’dir. Görüntünün değiştirilmiş veya sonradan filme eklenmiş bir unsur olmadığı da yapılan incelemelerde doğrulandı.
İşin dikkat çekici tarafı ise filmin bu tarihten önce çekilmiş olmasıdır.
The Matrix 1999'da gösterime girdi. Filmin çekimleri ise 1998'de gerçekleştirildi. Dolayısıyla pasaporttaki tarih, 11 Eylül saldırılarından yaklaşık üç yıl önce hazırlanmış bir film dekorunun parçasıydı.
O tarihte dünya henüz 11 Eylül'ü bilmiyordu.
11 Eylül 2001'de El Kaide mensuplarının saldırısında iki uçak New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin İkiz Kuleleri'ne, bir uçak Pentagon'a çarptı. Dördüncü uçak ise Pennsylvania'da düştü.
Saldırılarda 2.977 kişi hayatını kaybetti.
American Airlines'ın 11 sefer sayılı uçağı Kuzey Kule'ye saat 08.46'da çarparken, United Airlines'ın 175 sefer sayılı uçağı 17 dakika sonra Güney Kule'ye çarptı.
Dünya tarihini değiştiren bu olay gerçekleştiğinde The Matrix zaten iki yıldır sinemalardaydı.
Dolayısıyla bugün geriye dönüp bakıldığında, Neo'nun pasaportundaki 11 Eylül 2001 tarihi ister istemez ürpertici görünüyor.
Tesadüfü daha ilginç hale getiren şey yalnızca tarih değil. The Matrix, zaten gerçeklik ile görüntü arasındaki sınırları sorgulayan bir filmdi.
Filmde insanlar, içinde yaşadıkları dünyanın gerçek olduğunu düşünmektedir. Oysa büyük çoğunluğu, makinelerin yarattığı yapay bir gerçekliğin içinde yaşamaktadır. Neo ise kendisine sunulan dünyanın ardındaki gerçeği keşfeder.
Morpheus'un Neo'ya sunduğu iki hap — kırmızı ve mavi — filmin en meşhur sembolüne dönüşür: rahatlatıcı yanılsamayı sürdürmek mi, yoksa acı verici gerçeği görmek mi?
Bu fikir, 1999'da teknoloji ve internet çağının yükseldiği bir dönemde son derece güçlüydü. Yıllar içerisinde sosyal medya, algoritmalar, yapay zekâ, sanal gerçeklik ve dijital dezenformasyonun hayatın merkezine yerleşmesiyle Matrix'in temel soruları daha da güncel hale geldi. Film hâlâ gerçeklik, teknoloji ve insan özgürlüğü üzerine bir referans noktası olarak ele alınıyor.
The Matrix yalnızca hikâyesiyle değil, sinema diliyle de bir dönüm noktasıydı. Yapımın kültürel etkisi o kadar büyük oldu ki bugün “kırmızı hapı almak”, Matrix’ten bağımsız olarak bile belirli bir düşünce biçimini ifade eden popüler bir deyime dönüştü.
Bu nedenle pasaporttaki tarih sıradan bir film hatası veya dekor ayrıntısından daha ilginç hale geliyor: Gerçekliği sorgulamak üzerine kurulmuş bir filmin içinde, gelecekte gerçekleşecek gerçek bir felaketin tarihi bulunuyor.
Burada hikâyenin en önemli sınırı ortaya çıkıyor.
Filmin yönetmenleri olan Wachowski Kardeşler’in, Neo'nun pasaportundaki 11 Eylül 2001 tarihini özellikle seçtiklerini söylediğine dair güvenilir bir açıklama bulunmuyor.
Başka bir deyişle ortada “Wachowskiler 11 Eylül'ü önceden biliyordu” sonucuna götürecek doğrulanmış bir kanıt yok. Aynı şekilde, tarihin tamamen tesadüfen seçildiğini kesin olarak kanıtlayan bir açıklama da bulunmuyor.
Bu nedenle eldeki verilerle söylenebilecek en sağlam şey şu:
1998'de çekilen bir filmde, 11 Eylül 2001 tarihini gösteren gerçek görünümlü bir pasaport dekoru kullanıldı. İki yıl sonra o tarih, dünya tarihinin en büyük terör saldırılarından birinin tarihi haline geldi. Filmin yaratıcılarının bu tarihi neden seçtiği ise bilinmiyor.
